გამოსაცდელი ვადა: მითები და რეალობა, რომელიც ყველა დასაქმებულმა უნდა იცოდეს

სამსახურის დაწყება ყოველთვის დიდ ემოციებთან, მოლოდინებთან და ხშირად, გაურკვევლობასთანაა დაკავშირებული. ამ პროცესის განუყოფელი ნაწილია გამოსაცდელი ვადა. ბევრს ჰგონია, რომ ეს არის პერიოდი, როდესაც დასაქმებული „უფლებების გარეშეა“.
სინამდვილეში, საქართველოს შრომის კოდექსი მკაცრად არეგულირებს ამ პროცესს. მოდით, დავამსხვრიოთ ყველაზე გავრცელებული მითები.

მითი 1: „გამოსაცდელი ვადა არ ანაზღაურდება“
ეს არის ყველაზე დიდი ტყუილი, რომელსაც ზოგიერთი არაკეთილსინდისიერი დამსაქმებელი იყენებს. რეალობა: კანონმდებლობის მიხედვით, გამოსაცდელი ვადით დასაქმებული პირი ჩვეულებრივი თანამშრომელია. შრომა უნდა ანაზღაურდეს პირველივე დღიდან. უფასო მუშაობა „გამოცდილების მისაღებად“ სამართლებრივად დაუშვებელია, თუ ეს არ არის სპეციალური სასწავლო სტაჟირება, რომელსაც თავისი წესები აქვს.

მითი 2: „ხელშეკრულება საჭირო არ არის, ჯერ ვნახოთ, როგორ იმუშავებ“
ხშირად გვეუბნებიან: „ჯერ ერთი თვე იმუშავე და მერე გაგიფორმებთ კონტრაქტს“. ბევრი ამას ნდობის ჟესტად მიიჩნევს, სინამდვილეში კი ეს სამართლებრივი ხაფანგია. საქართველოს შრომის კოდექსი პირდაპირ ამბობს, რომ გამოსაცდელი ვადის შესახებ შეთანხმება მხოლოდ წერილობითი ფორმით არის ვალიდური. რას ნიშნავს ეს თქვენთვის? იურიდიულად ითვლება, რომ თქვენ ჩვეულებრივი, უვადო ხელშეკრულებით ხართ დასაქმებული. ერთი შეხედვით ეს კარგია, მაგრამ პრაქტიკაში, ხელშეკრულების გარეშე თქვენ ვერ ამტკიცებთ, რა ხელფასზე შეთანხმდით, რა პოზიციაზე ან რა სამუშაო გრაფიკით. თუ ხელშეკრულება არ გაქვთ და ხელფასი არ გადაგიხადეს, სასამართლოში ან შრომის ინსპექციაში თქვენი უფლებების დაცვა გაცილებით რთული ხდება.
დაიმახსოვრეთ! გამოსაცდელი ვადა იწყება არა „გაცნობიდან“, არამედ ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერის მომენტიდან. თუ მუშაობას იწყებთ ფურცელზე დაფიქსირებული პირობების გარეშე, თქვენი შრომა სამართლებრივად დაუცველია.

მითი 3: „გამოსაცდელი ვადა შეიძლება უსასრულოდ გაგრძელდეს“
ზოგიერთი თანამშრომელი „გამოსაცდელ რეჟიმში“ წლებს ატარებს. რეალობა: საქართველოს შრომის კოდექსით, გამოსაცდელი ვადის მაქსიმალური ხანგრძლივობაა 6 თვე. ამ ვადის გასვლის შემდეგ, თქვენ ავტომატურად ხდებით ჩვეულებრივი ხელშეკრულების მქონე თანამშრომელი. ასევე, ერთი და იმავე პოზიციაზე გამოსაცდელი ვადის ხელახლა დანიშვნა დაუშვებელია.

მითი 4: „ნებისმიერ წამს შეუძლიათ გამათავისუფლონ მიზეზის გარეშე“
მართალია, გამოსაცდელი ვადის პერიოდში შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა გამარტივებულია, თუმცა ეს არ ნიშნავს თვითნებობას. რეალობა: დამსაქმებელს აქვს უფლება შეგაწყვეტინოთ ხელშეკრულება, თუ მიიჩნევს, რომ თქვენი კვალიფიკაცია ან თვისებები არ შეესაბამება შესასრულებელ სამუშაოს. თუმცა, თქვენ გაქვთ უფლება იცოდეთ გათავისუფლების მიზეზი და ის არ უნდა იყოს დისკრიმინაციული. გარდა ამისა, ხელშეკრულების შეწყვეტისას დამსაქმებელი ვალდებულია გაგაფრთხილოთ რამდენიმე დღით ადრე (თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული). მითი 5: „გამოსაცდელ ვადაში შვებულება და ბიულეტენი არ მეკუთვნის“ ბევრს ჰგონია, რომ თუ ავად გახდა, ეს მისი ბრალია და ანაზღაურება არ ეკუთვნის. რეალობა: გამოსაცდელ ვადაში მყოფ პირს აქვს შრომის კოდექსით გათვალისწინებული ყველა გარანტია: ზეგანაკვეთური შრომის ანაზღაურება, უქმე დღეებით სარგებლობა და დროებითი შრომისუუნარობის (ბიულეტენის) უფლება.
გამოსაცდელი ვადა ორმხრივი პროცესია: კომპანია გაკვირდებათ თქვენ, მაგრამ თქვენც აკვირდებით კომპანიას. ეს არის პროფესიული პარტნიორობის დასაწყისი.
დაიმახსოვრეთ მთავარი წესი: ნუ ენდობით სიტყვიერ დაპირებებს. ნებისმიერი პირობა, რომელსაც დამსაქმებელი გთავაზობთ, უნდა აისახოს ფურცელზე, რომელსაც ხელს აწერთ. თქვენი უფლებების ცოდნა თქვენი საუკეთესო დაცვაა.